ที่มา ฐานะ และอำนาจหน้าที่ของประธานสภาผู้แทนราษฎรตามข้อบังคับการประชุมสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2562

   1. ที่มาของประธานสภาผู้แทนราษฎร 

          ในการประชุมสภาผู้แทนราษฎรครั้งแรกหลังการเลือกตั้ง เลขาธิการสภาผู้แทนราษฎรจะเชิญสมาชิกผู้มีอายุสูงสุดในที่ประชุมทำหน้าที่ประธานชั่วคราว เพื่อดำเนินการเลือกประธานสภาผู้แทนราษฎร สมาชิกสามารถเสนอชื่อผู้สมควรดำรงตำแหน่งได้คนละหนึ่งชื่อ โดยต้องมีสมาชิกไม่น้อยกว่า 20 คนรับรอง และผู้ได้รับการเสนอชื่อต้องแสดงวิสัยทัศน์ต่อที่ประชุม สำหรับกระบวนการเลือกตั้งประธานสภาสามารถแบ่งออกเป็น 2 กรณี

               กรณีแรก - หากมีการเสนอชื่อเพียงหนึ่งรายให้ถือว่าได้รับเลือก

               กรณีที่สอง - แต่หากมีหลายรายจะใช้วิธีลงคะแนนลับ โดยให้ถือเอาคะแนนเสียงของฝ่ายที่มากที่สุดเป็นผู้ได้รับเลือก  แต่มีกรณีที่ผู้ถูกเสนอชื่อมีคะแนนเสียงเท่ากัน ข้อบังคับกำหนดให้ประธานในที่ประชุม (ซึ่งคือสมาชิกผู้มีอายุสูงสุดที่ทำหน้าที่ประธานชั่วคราว) เป็นผู้ออกเสียงเพิ่มขึ้นอีกหนึ่งเสียงเป็นเสียงชี้ขาด

          โดยเมื่อที่ประชุมเลือกได้แล้ว ข้อบังคับกำหนดให้เลขาธิการสภาผู้แทนราษฎรจะแจ้งนายกรัฐมนตรีเพื่อนำความกราบบังคมทูลเพื่อทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมแต่งตั้ง

   2. ฐานะของประธานสภาผู้แทนราษฎร

          ประธานสภาผู้แทนราษฎรเป็นผู้รักษาการตามข้อบังคับการประชุมสภาผู้แทนราษฎร และมีอำนาจออกระเบียบที่จำเป็นเพื่อให้การดำเนินงานของสภาเป็นไปตามข้อบังคับ ในการปฏิบัติหน้าที่ ประธานสภาต้องวางตนเป็นกลางและทำหน้าที่อย่างเป็นธรรม นอกจากนี้ ห้องประชุมสภาถือเป็นสถานที่ที่ต้องได้รับความเคารพ เมื่อประธานขึ้นบัลลังก์ สมาชิกในที่ประชุมต้องยืนขึ้นจนกว่าประธานจะนั่งลง

   3. หน้าที่และอำนาจของประธานสภาผู้แทนราษฎร

          ประธานสภาผู้แทนราษฎรทำหน้าที่เป็นประธานในการประชุมสภา กำกับดูแลการดำเนินกิจการของสภา ควบคุมการรักษาความสงบเรียบร้อยในบริเวณสภา และทำหน้าที่เป็นผู้แทนของสภาในกิจการภายนอก นอกจากนี้ยังมีอำนาจในการแต่งตั้งคณะกรรมการเพื่อดำเนินกิจการที่เป็นประโยชน์ต่อสภา

          ในการดำเนินการประชุม ประธานสภามีอำนาจเรียกประชุมสภา จัดระเบียบวาระการประชุม พิจารณาบรรจุเรื่องด่วน และควบคุมการประชุม เช่น การสั่งพัก เลื่อน หรือเลิกการประชุม รวมทั้งอนุญาตให้สมาชิกอภิปรายหรือปรึกษาหารือเกี่ยวกับปัญหาความเดือดร้อนของประชาชน และมีอำนาจให้สัญญาณให้สมาชิกหยุดพูดโดยการเคาะค้อนหรือยืนขึ้น

          ในด้านการพิจารณากฎหมายและญัตติ ประธานสภามีหน้าที่ตรวจสอบร่างพระราชบัญญัติที่เสนอเข้าสู่สภา วินิจฉัยร่วมกับประธานกรรมาธิการสามัญทุกคณะว่าร่างกฎหมายใดเป็นร่างพระราชบัญญัติเกี่ยวด้วยการเงิน ตลอดจนวินิจฉัยญัตติและกระทู้ถามประเภทต่าง ๆ รวมถึงกระทู้ถามสดด้วยวาจา

          เพื่อรักษาความสงบเรียบร้อยในการประชุม ประธานสภามีอำนาจเตือน ห้ามปราม หรือสั่งให้สมาชิกถอนคำพูด หากสมาชิกฝ่าฝืนข้อบังคับสามารถสั่งให้ออกจากที่ประชุม และหากขัดขืนอาจสั่งให้ตำรวจรัฐสภานำตัวออกไปได้ รวมทั้งมีอำนาจวินิจฉัยคำร้องขอโฆษณาคำชี้แจงของบุคคลภายนอกที่ได้รับความเสียหายจากการอภิปรายในสภา

          นอกจากนี้ ประธานสภายังมีอำนาจกำหนดให้มีการประชุมผ่านสื่ออิเล็กทรอนิกส์ในกรณีมีเหตุจำเป็นหรือเหตุสุดวิสัย และลงลายมือชื่อรับรองรายงานการประชุมของสภาหลังจากที่สภาได้ให้ความเห็นชอบแล้ว

โดย นายศุภณัฐ  บุญสด
นักวิชาการ วิทยาลัยการนิติบัญญัติ
สถาบันพระปกเกล้า