51 ปี การเลือกตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร จาก พ.ศ.2518 ถึง พ.ศ.2569

“กติกาการเลือกตั้ง” เป็นตัวกำหนดอำนาจหน้าที่ของผู้ว่าราชการกรุงเทพฯ รวมทั้งการเผชิญข้อจำกัดจากฝ่ายนิติบัญญัติ และการสร้างสมดุลระหว่างเสถียรภาพ กับการตรวจสอบถ่วงดุล เป็นต้น ซึ่ง

ระบบการเลือกตั้งแบบ “ทีม” (พ.ศ. 2518)

 พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ.2518 การเลือกตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพฯ โดยกำหนดให้ผู้สมัครรับเลือกตั้งผู้สมัครรับเลือกตั้งลงสมัครเป็น ”ทีม“ ประกอบด้วยผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร 1 คน และรองผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร 4 คน จึงทำให้ประชาชนไม่ได้เลือกเฉพาะตัวผู้ว่าราชการกรุงเทพฯ เท่านั้น แต่เป็นการเลือก “ทีมบริหาร” ทั้งชุดพร้อมกัน การเลือกตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพฯ ครั้งแรกได้ มีคะแนนเสียงมากถึง 99,247 คะแนน จากผู้มาใช้สิทธิ์ร้อยละ 13.35 ส่งผลให้ นายธรรมนูญ เทียนเงิน เป็นผู้ชนะการเลือกตั้ง  ซึ่งระบบนี้ช่วยลดความไม่แน่นอนภายในของฝ่ายบริหาร และทำให้ประชาชนมองการบริหารเมืองผ่าน “ทีมงาน” อย่างชัดเจน

ระบบการเลือกตั้ง “รายบุคคล” (ปัจจุบัน พ.ศ. 2569)

 พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ.2528 มีลักษณะการเลือก “รายบุคคล” ประชาชนเลือกบุคคลหนึ่งให้ดำรงตำแหน่งผู้ว่าราชการกรุงเทพฯ การเลือกตั้งแบบบุคคลทำให้อำนาจทางการเมืองรวมศูนย์อยู่ที่ตัวผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครมากขึ้น

ระบบนี้ทำให้ความรับผิดชอบทางการเมืองของฝ่ายบริหารมีความโปร่งใส และประชาชนเกิดกลไกการตรวจสอบการทำงานของผู้ว่าราชการกรุงเทพฯ ได้ชัดเจนขึ้น โดยภาคประชาชนเกิดความตื่นตัวต่อการเมืองที่มากขึ้นการเลือกตั้งอย่างใน พ.ศ.2565 พบว่า นายชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ได้รับเลือกตั้งด้วยคะแนนเสียง 1,386,215 คะแนน จากผู้มาใช้สิทธิร้อยละ 60.73 ซึ่งระบบการเลือกตั้งแบบ “รายบุคคล” นี้ทำให้สภากรุงเทพมหานครต้องทำหน้าที่ตรวจสอบด้วยหลักของเหตุผล ข้อมูล และกลไกทางสถาบันที่เข้มแข็ง เพื่อให้การใช้อำนาจบริหารเป็นไปอย่างโปร่งใสและตอบสนองต่อประโยชน์สาธารณะอย่างสูงสุด

  

 ดังนั้น มุมวิเคราะห์ต่อเสถียรภาพการเลือกตั้งของกรุงเทพมหานคร จะเห็นว่าประชาชนให้ความสำคัญกับนโยบายการจัดทำบริการสาธารณะที่เกี่ยวข้องกับทิศทางการพัฒนาคุณภาพชีวิต ทั้งในด้านการเดินทาง สิ่งแวดล้อม การศึกษา ความปลอดภัย พื้นที่สาธารณะ สาธารณสุข หรือการบริหารจัดการเมืองในมิติต่าง ๆ จึงเป็นผลของการได้รับจากคะแนนเสียงการเลือกตั้งอย่างท่วมท้น

  จึงทำให้กติกาการเลือกตั้ง “ไม่ใช่แค่กติกา” แต่เป็นตัวกำหนดโครงสร้างและเสถียรภาพของผู้ว่าราชการกรุงเทพฯ ในแต่ละยุคสมัย เพื่อกำหนดทิศทางของกรุงเทพมหานคร

แหล่งอ้างอิง

สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง. (2562). พระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาท้องถิ่นหรือผู้บริหารท้องถิ่น พ.ศ. 2562

กรุงเทพมหานคร, สำนักงานปกครองและทะเบียน. (ม.ป.ป.). สถิติการเลือกตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานค

พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2518. (2518)

พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2528. (2528)

สถาบันพระปกเกล้า, ฐานข้อมูลการเมืองการปกครอง. (ม.ป.ป.). การเลือกตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร

สถาบันพระปกเกล้า, ฐานข้อมูลการเมืองการปกครอง. (2565). การเลือกตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2565

BBC News ไทย. (2022, April 1). เลือกตั้งผู้ว่าฯ กทม.: ประวัติศาสตร์ สถิติ และเกร็ดน่ารู้. BBC News ไทย. https://www.bbc.com/thai/thailand-60951332

เรื่อง และ Infographic : นางสาวอภิชญา ศูนย์กลาง นักศึกษาฝึกงาน คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิต